W 2024 roku zanotowano rekordowy wzrost cyberzagrożeń. CERT Polska zarejestrował ponad 600 tysięcy zgłoszeń incydentów. Wśród nich jednym z najbardziej palących problemów pozostawał ransomware. Z raportu CERT Polska wynika, że takie ataki były uznawane za najbardziej destrukcyjne – wywierały najpoważniejszy wpływ na działanie zaatakowanych organizacji. Potwierdza to również Barometr cyberbezpieczeństwa 2025 firmy KPMG – przedsiębiorstwa w Polsce wskazały ransomware w czołówce poważnych zagrożeń. Warto podkreślić, że to niebezpieczeństwo nie tylko dla biznesu, ale i dla osób prywatnych.

Czym jest ransomware?

Ransomware jest złośliwym oprogramowaniem, które szyfruje pliki ofiary, a następnie żąda okupu (najczęściej w kryptowalucie) za przywrócenie dostępu do danych. Często atakujący łączą szyfrowanie z kradzieżą danych – grożą wtedy upublicznieniem wykradzionych informacji, jeśli ofiara nie zapłaci (tzw. podwójne wymuszenie). Ataki ransomware mogą sparaliżować działanie firmy (np. unieruchamiając systemy potrzebne do pracy) lub pozbawić osobę prywatną dostępu do cennych plików, takich jak zdjęcia czy dokumenty. W efekcie może to oznaczać poważne straty finansowe, szkody w reputacji oraz utratę zaufania klientów – organizacje narażają się na przestoje, koszty odtworzenia danych, a nawet konsekwencje prawne wycieku wrażliwych informacji. Dla osób prywatnych skutkiem może być utrata bezcennych danych osobistych lub finansowe wymuszenie. Niestety, ofiarą takiego ataku może paść właściwie każdy – w Polsce w 2024 roku większość incydentów ransomware dotyczyła co prawda firm (87 przypadków), ale zgłoszono też 35 ataków na osoby prywatne , co pokazuje, że cyberprzestępcy nie oszczędzają nikogo.

Jak najczęściej dochodzi do ataku ransomware?

Przestępcy stosują różnorodne metody, aby zainfekować system ofiary szkodliwym oprogramowaniem. Najczęściej wykorzystywane metody ataku to:

• Phishing – manipulowanie użytkownikiem poprzez fałszywe wiadomości (e-mail, SMS itp.), które nakłaniają do otwarcia zainfekowanego załącznika lub kliknięcia linku pobierającego malware. Tą drogą ransomware przedostaje się np. w postaci pliku udającego fakturę lub inne ważne pismo. Phishing bazuje na socjotechnice – wykorzystuje Twój pośpiech, zaufanie lub emocje. W 2024 roku phishing pozostawał najczęstszym rodzajem cyberataku w Polsce .
• Wykorzystanie luk w nieaktualnym oprogramowaniu – wiele ataków ransomware zaczyna się od exploitów, które żerują na znanych podatnościach w systemach operacyjnych, serwerach czy aplikacjach webowych. Jeśli firma lub użytkownik prywatny nie zainstalował najnowszych poprawek bezpieczeństwa, cyberprzestępca może wykorzystać daną lukę do zdalnego zainstalowania malware. Przykładem były głośne ataki wykorzystujące luki w serwerach Microsoft Exchange czy niezałatane urządzenia VPN [5]. Prowadziły one do fal ransomware na całym świecie.
• Słabo zabezpieczony zdalny dostęp – atakujący często wyszukują w internecie otwarte usługi zdalnego logowania do systemów (np. protokół RDP w Windows). Jeśli takie usługi nie są odpowiednio zabezpieczone, hakerzy próbują metod brute force (automatycznego łamania haseł) lub password spraying (masowego testowania popularnych haseł na wielu kontach) w celu odgadnięcia danych logowania. Szczególnie narażone są systemy z ustawionymi domyślnymi lub prostymi hasłami oraz bez dodatkowego uwierzytelnienia. Gdy atakujący uzyska dostęp administracyjny przez zdalny pulpit czy VPN, może łatwo zainstalować ransomware w środowisku firmowym.

Jak chronić się przed ransomware?

Chociaż wizja ataku ransomware jest przerażająca, na szczęście można znacząco ograniczyć ryzyko stania się ofiarą. Aby ograniczyć skuteczność ataków ransomware, należy:

• Regularne wykonywać kopie zapasowe – to najskuteczniejsze „ostatnie zabezpieczenie”. Ważne pliki należy backupować na bieżąco, odseparować kopie od sieci (offline) i od czasu do czasu testować ich uruchamianie. Posiadając aktualny backup, firma czy osoba prywatna może odzyskać dane bez płacenia okupu, nawet jeśli system zostanie zaszyfrowany. Niestety, wiele organizacji wciąż lekceważy tę zasadę – aż 8 na 10 polskich firm deklaruje, że w razie ataku ransomware rozważa zapłacenie okupu [6], co często jest efektem braku sprawnych kopii zapasowych i planów awaryjnych.
• Aktualizować systemy i aplikacje – wszystkie urządzenia i oprogramowanie (w tym system operacyjny, przeglądarki, serwery, aplikacje firmowe) powinny być użytkowane w najnowszych wersjach. Aktualizacje eliminują znane podatności, które mogłyby zostać wykorzystane przez ransomware. Większość incydentów naruszenia bezpieczeństwa w instytucjach jest efektem wykorzystania luk w dostępnych publicznie usługach. To pokazuje, jak istotne jest instalowanie poprawek.
• Dbać o hasła i uwierzytelnianie – używaj silnych, unikalnych haseł do każdego konta i koniecznie włącz uwierzytelnianie wieloskładnikowe (MFA) tam, gdzie to możliwe. Silne hasła i MFA zabezpieczają przed przejęciem dostępu, nawet jeśli wyciekną dane logowania. Wiele ataków ransomware zaczyna się od przejęcia słabo zabezpieczonego konta administratora domeny.
• Szkolić pracowników – człowiek pozostaje najsłabszym ogniwem, dlatego niezwykle ważne jest podnoszenie świadomości. Regularnie edukuj pracowników w zakresie rozpoznawania phishingu, zasad bezpiecznego korzystania z poczty, mediów społecznościowych i telefonu. Ustal wewnętrzne procedury weryfikacji podejrzanych wiadomości (np. dwuetapowe potwierdzanie próśb o płatność). Im bardziej użytkownicy wyczuleni są na próby oszustwa, tym mniejsza szansa, że klikną zainfekowany link lub uruchomią nieznany plik.
• Warstwowo zabezpieczać systemy – firmy powinny stosować zasadę defence in depth. To oznacza korzystanie z wielu uzupełniających się zabezpieczeń, takich jak aktualny program antywirusowy z modułem antyransomware, zapora ogniowa (firewall) filtrująca ruch, system wykrywania włamań (IDS/IPS), segmentacja sieci (oddzielenie sieci biurowej od serwerów krytycznych), ograniczanie uprawnień użytkowników oraz monitorowanie logów pod kątem anomalii. Te mechanizmy utrudnią atakującym zarówno przeniknięcie do środka, jak i rozprzestrzenianie malware wewnątrz organizacji. Warto też przygotować plan reagowania na incydent – procedury na wypadek ataku (np. odłączenie sieci, zawiadomienie CERT i policji). Dzięki temu, nawet jeśli dojdzie do incydentu, konsekwencje można szybciej opanować.

A może ubezpieczenie Cyber?

W obliczu rosnącej skali ataków ransomware, ubezpieczenie Cyber staje się istotnym elementem zarządzania ryzykiem cybernetycznym. Ochrona Cyber oferowana za pośrednictwem KG Broker Sp. z o.o. obejmuje skutki incydentów takich jak szyfrowanie danych, złośliwe oprogramowanie oraz nieautoryzowany dostęp do systemów informatycznych. Polisa może pokrywać koszty odzyskania danych, przywrócenia infrastruktury IT oraz straty finansowe wynikające z czasowej niedostępności zasobów. Istotnym elementem ubezpieczenia cyber jest również dostęp do wyspecjalizowanego wsparcia IT i doradztwa prawnego, co ma kluczowe znaczenie przy reagowaniu na ataki ransomware. Ochrona obejmuje także ryzyka związane z naruszeniem danych osobowych i konsekwencjami regulacyjnymi. Ubezpieczenie Cyber nie eliminuje zagrożeń, lecz skutecznie ogranicza ich skutki finansowe i organizacyjne. Połączenie zabezpieczeń technicznych z polisą Cyber zwiększa odporność na coraz bardziej zaawansowane cyberataki.

Podsumowanie

Ransomware to zagrożenie, którego nie można lekceważyć. Z roku na rok takie ataki stają się coraz bardziej wyszukane, a stawki okupu rosną. Jednak wdrażając powyższe środki ostrożności, firmy i osoby prywatne mogą znacząco zredukować ryzyko. Kluczem jest proaktywność: lepiej zapobiegać i przygotować się zawczasu, niż mierzyć się z konsekwencjami ataku bez planu. Cyberbezpieczeństwo to ciągły proces. Warto być na bieżąco z pojawiającymi się zagrożeniami i regularnie aktualizować zarówno systemy, jak i swoją wiedzę.

FAQ

Czy ofiary ataku ransomware powinny płacić okup za odszyfrowanie danych?

Zdecydowanie nie jest to zalecane. Zapłata okupu nie gwarantuje odzyskania plików – przestępcy często i tak nie wywiązują się z obietnic. Ponadto finansowanie atakujących napędza kolejne ataki. Zamiast płacić, lepiej skorzystać z kopii zapasowych i zgłosić incydent odpowiednim służbom.

Mam ważne pliki na komputerze osobistym. Jak mogę się zabezpieczyć przed ransomware?

Podstawą jest backup – przechowuj kopie zapasowe dokumentów na osobnym dysku lub w chmurze, odłączonym od komputera na co dzień. Dodatkowo aktualizuj system i oprogramowanie, używaj programu antywirusowego i zachowuj ostrożność wobec załączników oraz linków otrzymywanych mailowo.

Dlaczego ransomware stanowi takie duże zagrożenie dla firm, skoro to niewielki odsetek wszystkich incydentów?

O skali zagrożenia przesądza siła rażenia, a nie liczba incydentów. Chociaż ataków ransomware jest mniej niż np. phishingu, pojedynczy incydent tego typu może przynieść firmie ogromne straty – finansowe i wizerunkowe. Ransomware potrafi w ciągu kilku godzin zaszyfrować setki urządzeń w sieci firmowej, paraliżując biznes. To czyni go jednym z najbardziej destrukcyjnych rodzajów ataków.